Τα ενεργειακά ποτά έχουν γίνει ιδιαίτερα δημοφιλή στους εφήβους. Η εικόνα τους συνδέεται με την ενέργεια, την αθλητική δραστηριότητα και την καλύτερη απόδοση, ενώ η γεύση, η συσκευασία και η επιρροή της παρέας ενισχύουν τη δημοτικότητά τους.
Όμως, πίσω από την αίσθηση «ενέργειας» βρίσκεται κυρίως η καφεΐνη, συχνά μαζί με ζάχαρη και άλλα διεγερτικά συστατικά. Και αυτό είναι κάτι που αξίζει να γνωρίζουν τόσο οι έφηβοι όσο και οι γονείς.
Γιατί τα προτιμούν τόσο οι έφηβοι;
Σχολείο, διάβασμα, εξετάσεις, αθλητισμός, πολλές ώρες μπροστά σε οθόνες και συχνά λίγος ύπνος δημιουργούν την αίσθηση ότι ένα ενεργειακό ποτό μπορεί να δώσει μια γρήγορη «ώθηση».
Η καφεΐνη πράγματι αυξάνει προσωρινά την εγρήγορση και μειώνει το αίσθημα της υπνηλίας. Δεν δημιουργεί όμως πραγματική ενέργεια και φυσικά δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον ύπνο, την ισορροπημένη διατροφή και την επαρκή ενυδάτωση.
Ενεργειακά ποτά ή αθλητικά ποτά; Δεν είναι το ίδιο
Πολλοί τα μπερδεύουν, όμως τα ενεργειακά ποτά και τα αθλητικά ποτά έχουν διαφορετικό σκοπό.
Τα αθλητικά ποτά έχουν σχεδιαστεί κυρίως για την αναπλήρωση υγρών, ηλεκτρολυτών και υδατανθράκων, ιδιαίτερα σε παρατεταμένη ή έντονη άσκηση. Τα ενεργειακά ποτά, αντίθετα, περιέχουν συνήθως σημαντικές ποσότητες καφεΐνης και μπορεί να περιέχουν και άλλα διεγερτικά, όπως γκουαρανά και ταυρίνη.
Με απλά λόγια: το αθλητικό ποτό έχει διαφορετικό ρόλο από το ενεργειακό και το ένα δεν αποτελεί υποκατάστατο του άλλου.
Τι συμβαίνει όταν πίνουμε ένα ενεργειακό ποτό;
Η καφεΐνη διεγείρει το κεντρικό νευρικό σύστημα. Έτσι, ο έφηβος μπορεί να αισθανθεί για λίγο πιο ξύπνιος, συγκεντρωμένος και δραστήριος. Αν το προϊόν περιέχει ζάχαρη, αυτή προσθέτει υδατάνθρακες και θερμίδες, χωρίς όμως το ρόφημα να αντικαθιστά ένα κανονικό γεύμα. Παράλληλα, άλλα διεγερτικά συστατικά που μπορεί να περιέχονται στα ενεργειακά ποτά συμβάλλουν επίσης στη διεγερτική τους δράση.
Έτσι, αυτό που ο έφηβος αντιλαμβάνεται ως «ενέργεια» είναι κυρίως διέγερση από την καφεΐνη, ενώ στα προϊόντα με ζάχαρη προστίθεται και η πρόσληψη σακχάρων.
Μπορούν να προκαλέσουν προβλήματα;
Ναι, ιδιαίτερα όταν καταναλώνονται συχνά ή σε μεγάλες ποσότητες.
Η υψηλή πρόσληψη καφεΐνης μπορεί να συνδέεται με:
- νευρικότητα, άγχος και τρέμουλο
- ταχυκαρδία ή αίσθημα έντονων παλμών
- αύξηση της αρτηριακής πίεσης
- πονοκέφαλο
- δυσκολία στον ύπνο και αϋπνία.
Ο ύπνος είναι ιδιαίτερα σημαντικός στην εφηβεία. Έτσι μπορεί να δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος: λίγος ύπνος → περισσότερη κούραση → ενεργειακό ποτό → περισσότερη καφεΐνη → ακόμη χειρότερος ύπνος.
Γιατί οι έφηβοι χρειάζεται να είναι πιο προσεκτικοί;
Οι έφηβοι βρίσκονται ακόμη σε περίοδο ανάπτυξης και η ίδια ποσότητα καφεΐνης μπορεί να έχει διαφορετική επίδραση ανάλογα και με το σωματικό βάρος.
Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής συστήνει στους εφήβους να αποφεύγουν τα ενεργειακά ποτά. Το CDC αναφέρει επίσης ότι οι έφηβοι δεν θα πρέπει να καταναλώνουν περισσότερα από 100 mg καφεΐνης την ημέρα. Η EFSA έχει θέσει ως επίπεδο χωρίς ανησυχία τα 3 mg καφεΐνης ανά κιλό σωματικού βάρους, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι τα ενεργειακά ποτά είναι κατάλληλα για εφήβους.
Ενεργειακά ποτά και αλκοόλ
Ο συνδυασμός ενεργειακών ποτών με αλκοόλ είναι ακόμη ένα σημαντικό θέμα.
Η καφεΐνη δεν εξουδετερώνει το αλκοόλ και δεν κάνει κάποιον λιγότερο μεθυσμένο. Μπορεί όμως να μειώσει την αίσθηση της κούρασης και να κάνει το άτομο να αισθάνεται πιο ξύπνιο, ενώ η επίδραση του αλκοόλ παραμένει.
Για τους εφήβους, φυσικά, το θέμα είναι ακόμη πιο σοβαρό, καθώς η κατανάλωση αλκοόλ από ανηλίκους από μόνη της εγκυμονεί σημαντικούς κινδύνους.
Είναι καλύτερα τα sugar-free;
Τα sugar-free ενεργειακά ποτά δεν περιέχουν ζάχαρη ή περιέχουν ελάχιστη ποσότητα, επομένως μπορεί να έχουν λιγότερες θερμίδες και λιγότερα πρόσθετα σάκχαρα.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι ασφαλή ή κατάλληλα για εφήβους. Η καφεΐνη και τα υπόλοιπα διεγερτικά συστατικά παραμένουν. Επομένως, ένα sugar-free ενεργειακό ποτό μπορεί να είναι χωρίς ζάχαρη, αλλά εξακολουθεί να είναι ενεργειακό ποτό.
Και γιατί ένας απλός καφές θεωρείται διαφορετική επιλογή;
Για έναν ενήλικο, ένας σκέτος καφές μπορεί να έχει πιο απλή σύνθεση από ένα ενεργειακό ποτό: προσφέρει καφεΐνη χωρίς απαραίτητα να περιέχει μεγάλες ποσότητες ζάχαρης ή συνδυασμό πολλών διεγερτικών συστατικών.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο καφές είναι η λύση για έναν έφηβο. Και ο καφές περιέχει καφεΐνη, επομένως το ζητούμενο στην εφηβεία είναι να αποφεύγεται η υπερβολική πρόσληψη καφεΐνης συνολικά και όχι απλώς να αντικατασταθεί ένα ενεργειακό ποτό με καφέ.
Τι μπορεί να επιλέξει ένας έφηβος;
Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι πιο απλές επιλογές είναι και οι καλύτερες:
- νερό για ενυδάτωση
- ένα ισορροπημένο σνακ όταν υπάρχει πείνα
- ένα κατάλληλο ρόφημα χωρίς καφεΐνη
- επαρκής ύπνος.
Αν ένας έφηβος αισθάνεται ότι χρειάζεται συνεχώς ένα ενεργειακό ποτό για να «βγάλει» τη μέρα, ίσως αξίζει να αναζητήσουμε την πραγματική αιτία της κούρασης: λίγο ύπνο, ανεπαρκή διατροφή ή ένα υπερβολικά απαιτητικό καθημερινό πρόγραμμα.
Η άποψή μου
Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να πούμε σε έναν έφηβο «μην το πιεις». Είναι να τον βοηθήσουμε να καταλάβει τι πραγματικά περιέχει, πώς δρα στον οργανισμό και γιατί η συχνή κατανάλωσή του δεν αποτελεί καλή λύση για την κούραση. Η σωστή ενημέρωση είναι ένα σημαντικό βήμα για πιο συνειδητές επιλογές.
